Neoni, ka simbolin Ne, është element kimik me numër atomik 10, pesh relative atomike 20.1797, Është gazi i dytë fisnik në tabelën periodike. Neoni është një gaz monatomik pa ngjyrë, pa erë, inert në kushte standarde, me afërsisht dy të tretat e dendësisë së ajrit.
Pamja
Një gaz pa ngjyrë dhe pa erë, që shfaq një shkëlqim portokalli-të kuq kur vendoset në një fushë elektrike. Neoni nuk do të reagojë me asnjë substancë tjetër. Përdorimi më i madh i neonit është në prodhimin e ‘shenjave të neonit’ të kudondodhura për reklama. Në një tub shkarkimi vakumi, neoni shkëlqen me një ngjyrë portokalli të kuqërremtë. Vetëm shenjat e kuqe përmbajnë në të vërtetë neon të pastër. Të tjerat përmbajnë gazra të ndryshëm për të dhënë ngjyra të ndryshme.
[: Neoni u zbulua në vitin 1898 së bashku me kriptonin dhe ksenonin, i identifikuar si një nga tre elementët e rrallë inertë të mbetur në ajrin e thatë pas heqjes së azotit, oksigjenit, argonit dhe dioksidit të karbonit. Zbulimi i tij u shënua nga spektri dallues i emetimit të kuq të ndritshëm që shfaqte, duke çuar në njohjen e tij të menjëhershme si një element i ri. Emri neon rrjedh nga fjala greke νέον, një formë asnjanëse njëjës e νέος (neos), që do të thotë ‘i ri‘. Neoni është një gaz kimikisht inert; megjithëse ekzistojnë komponime neoni, ato janë kryesisht molekula jonike ose molekula të brishta të mbajtura së bashku nga forcat van der Waals.]1
Vetit e Neonit
| Neoni: simboli Ne, perioda 2, grupi 18, blloku p, gaz fisnik (inert) |
| Numri atomik: 10 |
| Pesha atomike relative: 20.180±0.001 |
| Konfigurimi i elektroneve. 1s2s22p6 |
| Elektronet në guaskë: 2, 8 |
| Faza në STP (Standard Temperatur Presion): gaz |
| Pika e shkrirjes: 24.56 K (−248.59 °C, −415.46 °F) |
| Pika e vlimit 27.104 K (−246.046 °C, −410.883 °F) |
| Dendësia (në STP): 0.9002 g/L, kur është i lëngshëm (në pikën e p.p.) 1.207 g/cm3 |
| Pika e trefishtë 24.556 K, 43.37 kPa |
| Pika kritike 44.4918 K, 2.7686 MPa |
| Nxehtësia e avullimit 1.71 kJ/mol |
| Kapaciteti molar i nxehtësisë 20.79[6] J/(mol·K) |
| Vetitë atomike |
| Gjendjet e oksidimit të zakonshme: (asnjë) 0 |
| Energjitë e jonizimit: E para: 2080.7 kJ/mol, E dyta: 3952.3 kJ/mol, E treta: 6122 kJ/mol, (më shumë) |
| Përçueshmëria termike: 49.1×10−3 W/(m⋅K) |
| Numri CAS: 7440-01-9 |
| Histori |
| Emërtimi nga fjala greke νέον, që do të thotë ‘i ri‘ |
| Parashikimi William Ramsay (1897) |
| Zbulimi dhe izolimi i parë William Ramsay & Morris Travers (1898) |
| Izotopet e neonit: 20Ne, 21Ne, 22Ne |
| – |
Neoni përdoret gjithashtu për të bërë tregues të tensionit të lartë dhe pajisje ndërrimi, bllokues rrufeje, pajisje zhytjeje dhe lazerë.
Neoni i lëngshëm është një ftohës i rëndësishëm kriogjenik. Ai ka mbi 40 herë më shumë kapacitet ftohës për njësi vëllimi sesa heliumi i lëngshëm dhe më shumë se 3 herë më shumë se hidrogjeni i lëngshëm.
[: Sinteza e shumicës së neonit në kozmos rezultoi nga bashkimi bërthamor brenda yjeve të oksigjenit dhe heliumit përmes procesit të kapjes së alfa-s. Pavarësisht pranisë së tij të bollshme në univers dhe Sistemin Diellor – duke u renditur i pesti në bollëkun kozmik pas hidrogjenit, heliumit, oksigjenit dhe karbonit – neoni është relativisht i rrallë në Tokë. Ai përbën rreth 18.2 ppm të vëllimit atmosferik të Tokës dhe një pjesë më të vogël në koren e Tokës. Paqëndrueshmëria e lartë e neonit dhe pamundësia e tij për të formuar komponime që do ta ankoronin atë në trupat e ngurtë shpjegojnë praninë e tij të kufizuar në Tokë dhe planetët e brendshëm tokësorë. Paqëndrueshmëria e lartë e neonit lehtësoi ikjen e tij nga planetesimalet nën ngrohtësinë e Diellit të ri të Sistemit të hershëm Diellor.
Zbatimet e dukshme të neonit përfshijnë përdorimin e tij në llambat me shkëlqim neoni me tension të ulët, tubat e shkarkimit me tension të lartë dhe tabelat reklamuese të neonit, ku lëshon një shkëlqim të dallueshëm të kuqërremtë-portokalli. E njëjta vijë e kuqe emetimi është përgjegjëse për dritën karakteristike të kuqe të lazerëve helium-neon. Megjithëse neoni ka disa zbatime në tubat plazma dhe si ftohës, përdorimet e tij komerciale janë relativisht të kufizuara. Ai merret kryesisht përmes distilimit fraksional të ajrit të lëngshëm, duke e bërë atë dukshëm më të shtrenjtë se heliumi për shkak se ajri është burimi i tij i vetëm.]2
Nuk janë vërejtur komponime kimike të qëndrueshme të neonit. Molekulat e elementit përbëhen nga atome të vetme. Neoni natyror është një përzierje e tre izotopeve të qëndrueshme: neon-20 (90.92 përqind); neon-21 (0.26 përqind); dhe neon-22 (8.82 përqind). Neoni ishte elementi i parë që tregoi se përbëhej nga më shumë se një izotop i qëndrueshëm. Në vitin 1913, zbatimi i teknikës së spektrometrisë së masës zbuloi ekzistencën e neon-20 dhe neon-22. Izotopi i tretë i qëndrueshëm, neon-21, u zbulua më vonë. Janë identifikuar gjithashtu dymbëdhjetë izotope radioaktive të neonit.]3
Roli biologjik
[Neon – Element information, properties and uses | Periodic Table]4
Neoni nuk ka rol biologjik të njohur. Nuk është toksik.
Bollëku natyror
Neoni është elementi i pestë më i bollshëm në univers. Megjithatë, ai është i pranishëm në atmosferën e Tokës në një përqendrim prej vetëm 18 pjesësh për milion. Ai nxirret me distilim fraksional të ajrit të lëngshëm. Kjo jep një fraksion që përmban si helium ashtu edhe neon. Heliumi hiqet nga përzierja me qymyr aktiv.
–
Referencat
