Epoka e Bakrit ose Kalkolitiku, i quajtur gjithashtu Eneoliti, ishte një periudhë arkeologjike e karakterizuar nga përdorimi në rritje i bakrit të shkrirë. Bakri konsiderohet të jetë një nga metalet e para që përdoren nga njerëzit. Arsyeja kryesore për zbulimin dhe përdorimin e saj të hershëm është se bakri mund të ndodhë natyrshëm në forma relativisht të pastra. Epoka e Bakrit pasoi Neolitin dhe i parapriu Epokës së Bronzit. Ajo ndodhi në periudha të ndryshme në zona të ndryshme, por mungonte në disa pjesë të botës, si Rusia, ku nuk kishte një Epokë të Bakrit të përcaktuar mirë midis Epokës së Gurit dhe asaj të Bronzit. Veglat prej guri u përdorën kryesisht gjatë kësaj periudhe.
Epoka Kalkolitike, ose Epoka e Bakrit, ishte një periudhë kalimtare midis Neolitit dhe Epokës së Bronzit, e shënuar nga përdorimi i veglave prej guri dhe bakri. Termi “Kalkolitik” vjen nga fjalët greke khalkos (bakër) dhe lithos (gur), duke reflektuar përdorimin e njëkohshëm të veglave prej bakri dhe guri, duke shërbyer si një fazë kyçe në zhvillimin teknologjik njerëzor.
Në nivel global, Epoka e Bakrit ose periudha Kalkolitike filloi që në vitin 6500 p.e.s. në disa rajone, me dëshmi të shkrirjes së bakrit që datojnë rreth vitit 5000 p.e.s., dhe zgjati deri në fillimin e Epokës së Bronzit, duke ndryshuar sipas rajonit.
[: Kalkolitiku përfshin si përpunimin e hershëm të ftohtë (goditjen me çekiç) të mineraleve pothuajse të pastra të bakrit, siç tregohet nga kompleksi i bakrit të vjetër të Liqeneve të Mëdha të Amerikës së Veriut, nga rreth vitit 6,500 p.e.s. deri te kulturat e mëvonshme të shkrirjes së bakrit. Vendi arkeologjik i Belovodes, në malin Rudnik në Serbi, ka dëshminë më të vjetër në botë të datuar me siguri për shkrirjen e bakrit në temperatura të larta, rreth vitit 5,000 para Krishtit. Kalimi nga Epoka e Bakrit në Epokën e Bronzit në Evropë ndodhi midis fundit të mijëvjeçarit të 5-të dhe fundit të mijëvjeçarit të 3-të p.e.s. Në Lindjen e Afërt të Lashtë, Epoka e Bakrit mbulonte rreth të njëjtën periudhë, duke filluar në fund të mijëvjeçarit të 5-të para Krishtit dhe duke zgjatur për rreth një mijëvjeçar para se të krijonte Epokën e Bronzit të Hershëm.
Një studim në revistën Antiquity nga viti 2013 që raportoi zbulimin e një fletë bronzi prej kallaji nga vendi arkeologjik Pločnik, datuar rreth vitit 4,650 p.e.s., si dhe 14 artefakte të tjera nga Bullgaria dhe Serbia të datuara para vitit 4,000 p.e.s., tregoi se bronzi i hershëm i kalajit ishte më i zakonshëm se sa mendohej më parë dhe u zhvillua në mënyrë të pavarur në Evropë 1,500 vjet para aliazhëve të parë të bronzit të kalajit në Lindjen e Afërt. Në Britani, Kalkolitiku është një periudhë e shkurtër midis rreth vitit 2,500 dhe 2,200 p.e.s., e karakterizuar nga shfaqja e parë e objekteve prej bakri dhe ari, një kulturë e re qeramike dhe emigrimi i njerëzve të kulturës Bell Beaker, që paralajmëron fundin e neolitit lokal të vonë.] (1).
Terminologjia
Emrat e shumtë rrjedhin nga përkufizime të ndryshme të periudhës. Fillimisht, termi Epoka e Bronzit nënkuptonte se ose bakri ose bronzi përdorej si substanca kryesore e fortë për prodhimin e veglave dhe armëve. Shkrimtarët e lashtë, të cilët ofruan referencat kulturore thelbësore për njerëzit e arsimuar gjatë shekullit të 19-të, përdornin të njëjtin emër për epokat e përdorimit të bakrit dhe bronzit.
Koncepti i Epokës së Bakrit u propozua nga shkencëtari hungarez Ferenc Pulszky në vitet 1870, kur, bazuar në numrin e konsiderueshëm të objekteve të mëdha prej bakri të zbuluara brenda Pellgut të Karpatit, ai sugjeroi që ndarja e mëparshme trefishe e Epokës Parahistorike – Epoka e Gurit, Bronzi dhe Epoka e Hekurit – të ndahej më tej me futjen e Epokës së Bakrit.
Në vitin 1881, John Evans njohu se përdorimi i bakrit shpesh paraprinte përdorimin e bronzit, dhe bëri dallimin midis një epoke tranzicioni të bakrit dhe epokës së vërtetë të bronzit. Ai nuk përfshiu periudhën kalimtare në Epokën e Bronzit, por e përshkroi atë veçmas nga sistemi i zakonshëm gur/bronz/hekur, në fillim të Epokës së Bronzit. Megjithatë, ai nuk e paraqiti atë si një epokë të katërt, por zgjodhi të ruajë sistemin tripalësh.
Në vitin 1884, Gaetano Chierici, ndoshta duke ndjekur shembullin e Evans, e riemëroi atë në italisht si eneo-litica, ose kalimi “bronz–gur“. Shprehja nuk ka qenë kurrë e menduar të nënkuptojë se periudha ishte e vetmja ku u përdorën si bronzi ashtu edhe guri. Epoka e Bakrit karakterizohet nga përdorimi i bakrit, përjashtuar bronzin; për më tepër, guri vazhdoi të përdorej gjatë Epokës së Bronzit dhe Epokës së Hekurit. Pjesa -litica thjesht emërton Epokën e Gurit si pikën nga ku filloi tranzicioni dhe nuk është një epokë tjetër litike.
Më pas, studiuesit britanikë përdorën ose “Epokën e Bakrit” të Evans ose termin “Eneolithic” (ose Æneolithic), një përkthim i eneo-litica të Chierici-t. Pas disa vitesh, u shfaqën disa ankesa në literaturë se “Eneolitike” dukej për syrin e pa trajnuar se prodhohej nga e-neolitike, “jashtë Neolitikut”, qartësisht jo një karakterizim përfundimtar i Epokës së Bakrit. Rreth vitit 1900, shumë shkrimtarë filluan të zëvendësonin Eneolitikun me Kalkolitikun, për të shmangur segmentimin e rremë. Termi kalkolitik është një kombinim i dy fjalëve – Chalco+Lithic, që rrjedh nga fjalët greke “khalkos” që do të thotë “bakër“, dhe “líthos” që do të thotë “gur“.
Por “kalkolitik” mund të mashtrojë gjithashtu: Për lexuesit që nuk janë të njohur me gjuhën italiane, kalkolitiku dukej se sugjeronte një epokë tjetër -litike, paradoksalisht pjesë e Epokës së Gurit pavarësisht përdorimit të bakrit. Sot, Epoka e Bakrit, Eneolitiku dhe Kalkolitiku përdoren sinonime për të nënkuptuar përkufizimin origjinal të Evans-it për Epokën e Bakrit.
–
Referencat
[…] Epoka e Bakrit ose Kalkolitiku (Eneoliti) […]