Astronomia është shkenca që merret me vëzhgimin, madhësinë, matjen dhe lëvizjen e trupave qiellorë. Astronomia studion ligjet e yjeve dhe trupave qiellor në kozmos. Astronomia studion prejardhjen, zhvillimin, vetitë fizike dhe kimike të trupave jashtë tokësorë që mund të vrojtohen në qiell, së bashku me të gjitha proceset dhe ecuritë në të cilat ato përfshihen.
Me ndryshimin e kohërave kanë ndryshuar metodat dhe degët e saj të studimit. Komponentët teknologjikë si hulumtimi i gjithësisë me robot ndikojnë dhe transformojnë njohurit tona mbi planetët, sistemin diellor, yjet, kosmosin dhe universin në përgjithësi.
Astronomia është studimi i gjithçkaje në univers përtej atmosferës së Tokës. Kjo përfshin objekte që mund t’i shohim me sytë tanë të zhveshur, si Dielli, Hëna, Planetët, dhe Yjet. Ai përfshin gjithashtu objekte që mund t’i shohim vetëm me teleskopë apo instrumente të tjera, si të largëta galaktikat dhe grimca të vogla.
Astronomia – buron prej fjalëve antike greke Astro=Yll, nomos = ligj (astro + nomos) “Ligji yllit”.
Astronomia është shkencë natyrore që merret me studimin e universit dhe të gjithë komponentëve të tij, si planetët, yjet, satelitët, kometët, asteroidët, materien intergalaktike, galaksitë dhe më shumë. Ajo gjithashtu studion fenomenet që ndikojnë në trupat qiellorë, lëvizjet e tyre dhe sjelljen e pritshme.(1).
Astronomia gjithashtu merret me studimin e fenomeneve që ndodhin në hapësirë, siç janë supernova, kuasar, pulsar, rrezatimi kozmik i sfondit, vrimat e zeza, etj. Disa tema janë:
- Klasifikimi i astronomisë,
- Një histori e shkurtër e astronomisë, pak histori
- Astronomia dhe shkencat tjera, raporti mes shkencave
- Epoka kozmike e njeriut fillon me garën për hapësirë, epoka kozmike
- Solstici dhe Ekuinoksi,
- Precesioni, lëvizja e boshtit tokësor
- Çfarë është parallaksa?, matje qiellore
- Si të llogarisni peshën në planete të tjera, matja e peshës
- Klasifikimi yjor, Ligjet e Keplerit për Lëvizjen e Planetëve, etj.
Astronomia është studimi i gjithçkaje në univers përtej atmosferës së Tokës. Kjo përfshin objekte që mund t’i shohim me sytë tanë të zhveshur, si Dielli, Hëna, Planetët, dhe Yjet. Ai përfshin gjithashtu objekte që mund t’i shohim vetëm me teleskopë apo instrumente të tjera, si të largëta galaktikat dhe grimca të vogla. Këtu përfshifen edhe pyetje për gjëra që nuk mund t’i shohim fare, si Lëndë e errët dhe Energjia e errët .(2).
Astronomia ka lindur që kur njerëzimi ndaloi së qeni nomad dhe filloi të bëhej kurreshtar për rrethinën ku jeton. Pas formimit të qytetërimeve apo komuniteteve, filloi interesimi i tij për yjet. Që nga koha e papërsëritshme njeriu ka qenë i interesuar për qiellin dhe yjet. Këta dhe Këto kanë mësuar cikle të vazhdueshme gjatë periudhës së shkurtër të jetës njerëzore. Praktika e këtyre vëzhgimeve është aq e sigurt dhe universale, saqë ato janë gjetur në të gjithë gjatësinë dhe gjerësinë e planetit tokë në të gjitha ato pjesë ku kanë jetuar qeniet njerëzore.
Pas kësaj, astronomia është ndoshta një nga profesionet më të vjetra, duke u manifestuar në të gjitha kulturat njerëzore.
Astronomia është një nga shkencat më të vjetra natyrore dhe është studiuar nga shumë qytetërime gjatë historisë, duke përfshirë; Egjiptianët, Babilonasit, Pellaygët, ilirët, Grekët, Indianët, Kinezët, Majat dhe shumë popuj të lashtë Indigjenë të Amerikës.
Astronomia studion objektet dhe fenomenet qiellore. Ai përdor matematikën, fizikën dhe kiminë për të shpjeguar origjinën dhe evolucionin e tyre. Objektet me interes përfshijnë planetët, hënat, yjet, mjegullnajat, galaktikat, meteoroidet, asteroidet dhe kometat.
Astronomia ka qenë e lidhur me qeniet njerëzore që nga kohët e lashta dhe të gjitha qytetërimet kanë pasur kontakt me këtë shkencë.
Studimi i Astronomisë
Studimi i astronomisë ndahet në dy degë kryesore: vëzhguese dhe teorike.
Astronomia vëzhguese fokusohet në marrjen e të dhënave nga vëzhgimet e objekteve astronomike, ndërsa astronomia teorike është e orientuar drejt zhvillimit të modeleve kompjuterike ose analitike për të përshkruar objektet dhe fenomenet astronomike. Këto dy fusha plotësojnë njëra-tjetrën, pasi astronomia teorike kërkon të shpjegojë rezultatet e vëzhgimit dhe vrojtimet përdoren për të konfirmuar rezultatet teorike. Astronomët amatorë kanë luajtur gjithashtu një rol aktiv në këtë fushë, duke ndihmuar në shumë zbulime të rëndësishme, si gjetja e kometave të reja.(3).
Astronomia është shkencë që përfshin vrojtimin dhe shpjegimin e dukurive që ndodhin jashtë Tokës dhe atmosferës së saj. Ajo studion prejardhjen, zhvillimin, vetitë fizike dhe kimike të të gjitha trupave jashtë tokësorë që mund të vrojtohen në qiell, së bashku me të gjitha proçeset (ecuritë) në të cilat ato përfshihen. (4).
Etimologjia
Astronomia (nga greqishtja στρονομία nga στρον -astron, “yll” dhe -νομία -nomia nga νόμος nomos, “ligj” ose “kulturë”) do të thotë “ligj i yjeve” ((ose “kulturë e yjeve” në varësi të përkthimit)”.(5).
Lënda e Astronomisë
Astronomia është shkenca natyrore ajo që studion trupat qiellorë të universit, duke përfshirë yjet, planetët, satelitët e tyre natyrorë, asteroidët, kometat dhe meteoroidët, lëndën ndëryjore, mjegullnajat, materien e errët, galaktikat, e kështu me radhë; Prandaj, studion edhe fenomenet astronomike të lidhura me to, si supernovat, kuasarët, pulsarët, rrezatimin e sfondit kozmik, vrimat e zeza, ndër të tjera, si dhe ligjet natyrore që i qeverisin ato.
Distant galaxies scattered all over the field of view of the James Webb Space Telescope. (Image credit: NASA, ESA, CSA, and STScI)
Galaktikat e largëta u shpërndanë në të gjithë fushën e shikimit të Teleskopit Hapësinor James Webb. (Kredia e imazhit: NASA, ESA, CSA, dhe STScI)
Astronomia është një nga disiplinat më të vjetra shkencore që ka evoluar që nga fillimet e përulura të numërimit të yjeve dhe klasifikimit të yjësive me syrin e zhveshur deri në vitrinën mbresëlënëse të aftësive teknologjike të njerëzimit që shohim sot.
Pavarësisht nga përparimi që astronomia ka bërë gjatë mijëvjeçarëve, astronomët po punojnë ende shumë për të kuptuar natyrën e universit6 dhe vendin e njerëzimit në të. Kjo pyetje vetëm sa është bërë më komplekse, ndërsa kuptueshmëria jonë për universin u rrit me zgjerimin e aftësive tona teknike.
Ndërsa thellësitë e qiellit u hapën përpara teleskopëve tanë gjithnjë e më të sofistikuar, dhe detektorët e ndjeshëm na mundësuan të pikasnim llojet më të çuditshme të sinjaleve, qielli me yje që paraardhësit tanë vështronin u shndërrua në një kopsht zoologjik me objekte të mahnitshme, duke përfshirë vrima të zeza7, xhuxha të bardhë8, yje neutronesh9 dhe supernova10.
–
Astronomia, po ashtu, përfshin studimin e origjinës, zhvillimit dhe fatit përfundimtar të universit në tërësi nëpërmjet kozmologjisë, dhe lidhet me fizikën nëpërmjet astrofizikës, kimisë nëpërmjet astrokimisë dhe biologjisë nëpërmjet astrobiologjisë.
Regjistrimi i tyre dhe hetimi i origjinës së tyre vjen nga informacioni që vjen prej tyre nëpërmjet rrezatimit elektromagnetik ose çdo mjeti tjetër. Shumica e informacionit të përdorur nga astronomët është mbledhur nga telekomanda, edhe pse ka qenë e mundur të riprodhohet, në disa raste, në laboratorë, ekzekutimi i fenomeneve qiellore, të tilla si, për shembull, kimia molekulare e mediumit ndëryjor. Është një nga shkencat e pakta në të cilat amatorët mund të luajnë ende një rol aktiv, sidomos në zbulimin dhe monitorimin e fenomeneve të tilla si kthesat e dritës së yjeve të ndryshueshëm, zbulimi i asteroideve dhe kometave, etj. (11).
–
Astronomi, shkencë që përfshin studimin e të gjitha objekteve dhe fenomeneve jashtëtokësore. Deri në shpikjen e teleskopit dhe zbulimin e ligjeve të lëvizjes dhe gravitetit në shekullin e 17-të, astronomia kishte të bënte kryesisht me shënimin dhe parashikimin e pozicioneve të Diellit, Hënës dhe planetëve, fillimisht për qëllime kalendrike dhe astrologjike dhe më vonë për lundrim përdorimet dhe interesi shkencor. Katalogu i objekteve të studiuara tani është shumë më i gjerë dhe përfshin, në mënyrë që të rritet distanca, sistemi diellor, yjet që përbëjnë Galaktikën Rruga e Qumështit, dhe galaktikat e tjera më të largëta. Me ardhjen e sondave hapësinore shkencore, Toka gjithashtu ka ardhur për t’u studiuar si një nga planetët, megjithëse hetimi i saj më i hollësishëm mbetet domeni i shkencave të Tokës.(12).
–
Ndihesh i frymëzuar për të mësuar rreth mrekullive të qiellit, sistemit diellor dhe gjithë shkencës që fshihet pas tyre? Le të shërbejë kjo faqe si udhëzuesi juaj për astronominë për fillestarët.(13).
–
-Refractor_1 astronomy for beginers (fillestare).
–
Astronomy magazine: 50 years and counting
Revista më e shitur e astronomisë në botë ju ofron mbulimin më emocionues, vizualisht mahnitës dhe në kohën e duhur të qiejve sipër. Çdo çështje përfshin raportimin shkencor të ekspertëve, fotografinë me ngjyra të gjalla, mbulimin e plotë të qiellit, këshilla për vëzhgimin e njollave, shqyrtimet informative të teleskopëve dhe shumë më tepër! E gjithë kjo në një stil miqësor për përdoruesit që është perfekt për astronomët në çdo nivel.(14).
–
Referencat:
- Astronomía: historia, usos, clasificación y características (humanidades.com) ↩︎
- What is Astronomy? | AMNH ↩︎
- Astronomy – Wikipedia ↩︎
- Astronomia – Wikipedia ↩︎
- https://en.wikipedia.org/wiki/Astronomy ↩︎
- Our expanding universe: Age, history & other facts | Space ↩︎
- Black holes: Everything you need to know | Space ↩︎
- White dwarfs: Facts about the dense stellar remnants | Space ↩︎
- What are neutron stars? | Space ↩︎
- What is a supernova? | Space ↩︎
- Astronomía – Wikipedia, la enciclopedia libre ↩︎
- Astronomy | Definition, History, Discoveries, & Facts | Britannica ↩︎
- Astronomy for Beginners | Night Sky Facts, FAQs & Resources – Sky & Telescope (skyandtelescope.org) ↩︎
- https://www.astronomy.com/ ↩︎
