Solstici

Solstici, është çasti kohor i vitit në të cilin boshti tokësor arrin pjerrësinë më të madhe dhe më të vogël ndaj diellit, si qendër e sistemit diellor. Është një ngjarje që ndodh kur Dielli arrin ekskursionin e tij më verior ose më jugor në raport me ekuatorin qiellor në sferën qiellore.

Solstici, ose njëra nga dy momentet e vitit kur rruga e dukshme e Diellit është më e largëta në veri ose në jug nga Ekuatori i Tokës.

Solstici është një nga dy momentet e sakta të vitit kur dielli arrin pikën e tij më veriore (rreth 21 qershorit, solstici veror, kur Poli i Veriut anon më afër Diellit) ose pika më jugore (rreth 22 dhjetorit, gjatë solsticit dimëror) nga Ekuatori i Tokës.

Ngjarje në të cilat dielli arrin pikën më të lartë ose më të ulët gjatë gjithë vitit në qiell quhet solsticë.

Ndodh dy herë në vit

Dy solstice ndodhin çdo vit, rreth 21 qershorit dhe 21 dhjetorit. Në shumë vende, stinët e vitit përcaktohen nga solsticet dhe ekuinokset. (en. Solstice – Wikipedia.)¹

Etimologjia e fjalës solstici rrjedh nga latinishtja solstitium; sol (“diell”) dhe stitium (“ndalim”), (“për të qëndruar pa lëvizur”), sepse në solstic, rënia e Diellit duket se “qëndron pa lëvizur”; Pra, lëvizja sezonale e rrugës së përditshme të Diellit (siç shihet nga Toka) ndalet në një kufi verior ose jugor përpara se të përmbysë drejtimin.

Solstici ose Diellndalimi – Latin solstitium “Pika në të cilën dielli duket se qëndron i palëvizshëm”.

U: Nga latinishtja Solstitium; sol (“diell”) dhe stitium (“ndalim”), Nga latinishtja prapashtesa tium lexohet shpeshë ci në shqip, prandaj Sol-sti_tium = Sol-sti_ci.

Fjala “solsticë” vjen nga latinishtja “sol” (“diell”) dhe “sistere” (“të ndalosh”), sepse gjatë solsticeve, deklinimi i Diellit duket se “ndalon”; pra, lëvizja sezonal e rrugës së përditshme të Diellit (siç shihet nga Toka) ndalet në një kufi verior ose jugor para se të ndryshojë drejtim. (Në kuptimin modern, solsticë do të thotë “diell që ndalet”.)

Ky fjalor shkencor modern vjen nga një fjalë shkencore latine në përdorim në Republikën Romake të fundit të shekullit të 1 p.e.s.: solstitium. Plini e përdor disa herë në Historinë Natyrore me një kuptim të ngjashëm me atë që ka sot. Ajo përmban dy morfema të gjuhës latine, sol, “diell”, dhe –stitium, “ndalim”. (Solstice – Wikipedia).

Këto ngjarje qiellore shënojnë dy kohët e vitit kur Dielli arrin distancën më të madhe nga ekuatori: solstici veror dhe solstici dimëror.

Kur vëzhgojmë solsticet, duket sikur deklinimi i Diellit për një moment “qëndron ende” në lëvizjen e tij sezonale përgjatë rrugës së tij të përditshme, siç shihet nga Toka.

Për një vëzhgues në Polin e Veriut, Dielli arrin pozicionin më të lartë në qiell një herë në vit në qershor. Dita kur ndodh kjo quhet dita e solsticit të qershorit. Përsëri, për një vëzhgues në Polin e Jugut, Dielli arrin pozicionin më të lartë në diten e solsticit të dhjetorit. Kur është solstici veror në një Pol, është solstici dimëror në tjetrin. Lëvizja perëndimore e Diellit nuk ndalet kurrë, pasi Toka është gjithmonë në rrotullim. Megjithatë, lëvizja e Diellit në deklinim ndalet në momentin e solsticit. Në këtë kuptim, solsticë do të thotë “diell që ndalet”. (Solstice – Wikipedia).

Në Hemisferën Veriore solstici veror ndodh më 20 ose 21 qershor dhe solstice dimëror më 21 ose 22 dhjetor. Situata është pikërisht e kundërta në hemisferën jugore, ku stinët janë përmbysura. Në solsticin e dimrit dita është më e shkurtra e vitit dhe në solsticin e verës është më e gjata e vitit. Termi solstice përdoret gjithashtu duke iu referuar njërës prej dy pikave të devijimit më të madh të ekliptikut (rruga vjetore e dukshme e Diellit) nga ekuatori qiellor. (Solstice | Definition & Facts | Britannica)².

Solstici quhet, në astronomi, ngjarje astronomike në të cilën Dielli arrin lartësinë më të lartë ose më të ulët në qiell dhe, si pasojë e kësaj, gjatësia e ditës ose natës është maksimumi i vitit. Solstici, si i tillë, shënon fillimin e dimrit dhe verës dhe zhvillohet midis 21 dhe 22 qershorit dhe 21 dhe 22 dhjetor. Kuptimi i Ekuinoksit – Enciklopedi – 2023 (warbletoncouncil.org)³.

Solstici dhe Ekuinoksi janë pjesë vitale e kalendarit astronomik të cilat përcaktojnë tranzicionet midis stinëve.

Ekuinoksi dhe solstici përcaktojnë tranzicionet midis stinëve të kalendarit astronomik dhe janë një pjesë kyçe e orbitës së Tokës rreth Diellit.

Toka orbiton rreth diellit:

Në një vit në Hemisferën Veriore, ka dy solsticë:

Solstici veror: Ndodh në 20 ose 21 qershor. Kur dielli është i vendosur mbi Tropikun e Gaforrës, fillon vera.

Solstici dimëror: Ndodh në 21-22 dhjetor. Kur dielli është i vendosur mbi Tropikun e Bricjapit, fillon dimri.

Gjatë të dy solsticeve, dielli ndodhet në njërën nga dy linjat imagjinare në Tokë që njihen si Tropiku i Gaforres (Kancerit) dhe Tropiku i Bricjapit.

Solstici veror është koha kur gjejmë ditën më të gjatë të vitit, ndërsa solstici dimëror është koha kur gjejmë ditën më të shkurtër dhe natën më të gjatë.

Solstiku, ose solstici, është çasti kohor i vitit në të cilin boshti tokësor arrin pjerrësinë më të madhe dhe më të vogël ndaj diellit.

Ndodh dy herë në vit:

1. Solstici veror (Diellndalimi veror) ndodh më 20 ose 21 qershor. Kjo është dita më e gjatë e vitit, dhe për pasojë, nata më e shkurtër. Në këtë ditë, Dielli arrin pjerrësinë më të madhe të lëvizjes së tij në krahasim me eklipsin (errësimin), dhe është në zenit të tropikut të Gaforres. Solstiku veror përfaqson fillimin e verës dhe ka qenë në histori shkak festimesh.
2. Solstici dimror (Diellndalimi dimëror) ndodh më 21 ose 22 dhjetor. Kjo është dita më e shkurtër e vitit, kur bëhet fjalë për rrezet e diellit të kombinuara dhe fillimin zyrtar të stinës së dimrit. Në këtë ditë, Dielli mbërrin pjerrësinë më të vogël dhe ndodhet në zenit në tropikun e Bricjapit. (sq. (Solstiku – Wikipedia)⁴.

Këto momente të solstikut janë rrethana interesante që ndikojnë në klimën dhe natyrën e Tokës. Dita e një solstici në cilindo hemisferë ka ose më shumë diell ndriçimin e vitit (solstici veror) ose më pak diell ndriçimin e vitit (solstici dimëror) për çdo vend tjetër përveç Ekuatorit.

Termi “solsticë” mund të përdoret edhe në një kuptim më të gjerë, si dita kur ndodh kjo ngjarje. Termat alternativë, pa dyshim për cilëndo hemisferë është konteksti, janë “solstici i qershorit” dhe “solstici i dhjetorit”, që i referohen muajve në të cilët ndodhin solsticet çdo vit.

Tropiku i Gaforrës dhe i Bricjapit – img:

Në kohën e solsticit veror në Hemisferën Veriore, Poli i Veriut është i anuar rreth 23,4° (23°27′) drejt Diellit. Për shkak se rrezet e Diellit zhvendosen drejt veriut me të njëjtën sasi, rrezet vertikale të mesditës janë direkt mbi kokë në Tropikun e Gaforrës (23°27′ N). Gjashtë muaj më vonë Poli i Jugut është i prirur rreth 23,4° drejt Diellit. Në këtë ditë të solsticit veror në Hemisferën Jugore rrezet vertikale mbi kokë të Diellit përparojnë në pozitën e tyre më jugore, Tropikun e Bricjapit (23°27′ S). (Britanica solstice). Solstice | Definition & Facts | Britannica.

Këndi i boshtit të Tokës 23,45° – Img:

Në astronomi, pjerrësia aksiale, e njohur edhe si obliquie, është këndi midis boshtit rrotullues të një objekti dhe boshtit orbital të tij, që është vija perpendikulare (pingule) me planin e tij orbital; Axial tilt – Wikipedia⁵.

Për shkak të pjerrësisë aksiale të Tokës, ekuatori qiellor aktualisht është i prirur me rreth 23,45° në lidhje me ekliptikën (Plani i orbitës së Tokës), / Celestial equator – Wikipedia/⁶.

Pjerrësia e boshtit të tokës:

Kur është solstici veror në Hemisferën Veriore, zonat në veri të rrethit arktik marrin dritën e diellit për plot 24 orë, ndërsa zonat në jug të rrethit antarktik kanë një ditë të plotë të errësirës totale. Kjo situatë është përmbysur në solsticin e dimrit. The Equinox and Solstice – Met Office⁷.

Kur ekuinoksi ndodh, siç mund të sugjerojë ekui- prefiksi, dita dhe nata janë me gjatësi të barabartë, dhe ajo shënon fillimin e pranverës (ekuinoksit vernal) dhe vjeshtës (ekuinoksi vjeshtor).

Solstici, ndërkohë, shënon fillimet e verës dhe dimrit, dhe është ose dita më e gjatë e vitit (solstici veror) ose më e shkurtra (solstici dimëror).

Kujtojmë, sol do të thotë diell, dhe solsticet janë ditët me më shumë ose më pak sasi të dritës së ditës. “Equinox” vs. “Solstice” – What’s The Difference? | Dictionary.com⁸

Data dhe Koha e Ekuinokseve dhe Solsiceve në Tokë:

Tabela është marrë me scrinshot nga en.wikipedi.org/wiki/Solstice

–

Solstici si tradit festimi i ndrrimeve stinore

Solstici është një nga dy kohët e vitit kur pozicionimi dhe pjerrësia e Tokës në raport me diellin rezulton në sasinë më të madhe të kohës së ditës ose në sasinë më të vogël të kohës së ditës në një ditë të vetme.

Teknikisht, një solstice është një nga dy momentet e sakta të vitit kur dielli arrin pikën e tij më veriore (rreth 21 qershorit, kur Poli i Veriut anon më afër diellit) ose pika më jugore (rreth 22 dhjetorit, gjatë solsticit dimëror) nga ekuatori i Tokës.

Solsticet tradicionalisht konsiderohen të shënojnë fillimin e verës dhe dimrit. Por cila stinë fillon me çdo solstice varet nga cila hemisferë je. Në Hemisferën Veriore, solstici veror ndodh në qershor dhe solstici dimëror ndodh në dhjetor. Në hemisferën jugore, është e kundërta.

Solstici veror rezulton në ditën më të gjatë të vitit (ndonjëherë e quajtur mesi i verës), që do të thotë se ka më shumë kohë të dritës së ditës, dhe solstici dimëror rezulton në ditën më të shkurtër të vitit, që do të thotë se ka periudhën më të gjatë të errësirës.

Solstici i dimrit korrespondon me disa kremtime të mëdha kulturore, duke përfshirë Krishtlindjet. Edhe në kohët e lashta, popujt gjermanikë festuan një festë 12-ditore për të shënuar solsticin e dimrit. E njohur edhe si yule, kjo periudhë festive konsiderohet si një nga festimet më të vjetra të dimrit në botë.

Në kohën e Perandorisë Inkane, solstici dimëror (në qershor në hemisferën jugore) u nderua me Inti Raymi, ose Festivali i Diellit. Ajo përfshinte një ceremoni në të cilën një prift inkas do ta “lidhte” diellin me një gur kolonash në një përpjekje simbolike për ta mbajtur atë të mos arratisej.

etj.

Referenca:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Solstice ↩︎
2. Solstice | Definition & Facts | Britannica ↩︎
3. Kuptimi i Ekuinoksit – Enciklopedi – 2024 ↩︎
4. Solstiku – Wikipedia ↩︎
5. Axial tilt – Wikipedia ↩︎
6. Celestial equator – Wikipedia ↩︎
7. The Equinox and Solstice – Met Office ↩︎
8. “Equinox” vs. “Solstice” – What’s The Difference? | Dictionary.com ↩︎