Guri i Majdanit ka një rëndësi të jashtëzakonshme historike dhe arkitekturore, jo vetëm për Mitrovicën, por për të gjithë rajonin.
Mali i Majdanit, përveç rëndësisë historike, është një zonë e pasur me burime të shumta natyrore, që variojnë nga mineralet e çmuara deri te fenomenet e rralla gjeologjike.
Termi “Majdan” vjen nga turqishtja (meydan) që do të thotë shesh ose vend i hapur, por në kontekstin e Ballkanit shpesh i referohet guroreve.
Ja historia e tij e përmbledhur në disa pika kyçe:
1. Cilësia e “Gurit të Mitrovicës”
Guri i Majdanit njihet si një gur vullkanik (andezit ose trakit) me ngjyrë hiri në të kuqërremtë. Ai njihet për:
- Qëndrueshmërinë: Rezistencë të lartë ndaj lagështisë dhe erozionit.
- Përpunimin: Ndonëse i fortë, ai lejonte skalitje mjeshtërore, gjë që e bëri të kërkuar nga ndërtuesit e vjetër.
2. Ndërtimet Historike
Ky gur ka “udhëtuar” larg vendit të tij të origjinës. Disa nga objektet më të rëndësishme që janë ndërtuar me gurët e Majdanit përfshijnë:
- Ura e Gurit në Vushtrri: Një nga urat më të vjetra dhe më të bukura në rajon, e ndërtuar kryesisht me gurë të nxjerrë nga kjo zonë.
- Hamami i Qytetit në Mitrovicë: Një monument i rëndësishëm i periudhës osmane.
- Kullat e vjetra: Shumë nga shtëpitë-kulla të Mitrovicës dhe fshatrave përreth janë ndërtuar me këtë gur, duke u dhënë atyre pamjen karakteristike gri.
3. Zhvillimi Industrial
Gjatë periudhës së sundimit Osman dhe më vonë gjatë kohës së Jugosllavisë, guroret e Majdanit u kthyen në një burim ekonomik për popullatën vendase. Shumë mjeshtër të gurit (gurëskalitës) nga kjo anë u bënë të njohur në të gjithë Kosovën për aftësitë e tyre.
4. Rëndësia Strategjike
Mali i Majdanit dhe zonat përreth (si Trepça) kanë qenë gjithmonë në qendër të vëmendjes për shkak të pasurive nëntokësore. Guri nuk ishte vetëm material ndërtimi, por edhe një shenjë e pasurisë gjeologjike të asaj zone.
Një fakt interesant: Sot, guri i Majdanit shihet edhe si pjesë e trashëgimisë shpirtërore. Shumë banorë të vjetër të Mitrovicës e identifikojnë historinë e qytetit të tyre pikërisht me atë lloj guri që i rezistoi kohës dhe luftërave.
- – Dialog me IA_Gemini
