Ari është një element kimik me simbolin Au (Aurum në latinisht, që do të thotë ndriçimi i agimit). Element i butë, metal fisnik me ngjyrë të verdhë që është ndryshe nga metale të tjera shumë rezistent ndaj ndikimit kimik (kryesisht në ajër dhe ujë – thënë në mënyrë laike, ari nuk ndryshket …).
Tretet vetëm në ujin mbretëror (Aqua Regia) (një përzierje e acidit nitrik dhe acidit klorhidrik) dhe në solucion të kaliumit. Ai karakterizohet nga shkëlqim i lartë, përçueshmëri termike dhe elektrike, zgjatje dhe formim. Në kontaktin e parë me ar ju me siguri do të vini re se mjeti i arit krahasuar me madhësin është jashtëzakonisht i rendë. Një tipar karakteristik i arit është densiteti domethënë i lartë, 19 x më e madhe se ajo e ujit, 2.5 herë më e lartë se hekuri ose bakri, gati 2 herë më e lartë se argjendi apo plumbi.
Densiteti i lartë i arit ka shumë pasoja praktike. Për shembull, kullimin ari bie në fund të mostrës, ndërsa mineralet lehtë lundrojnë me lëvizje rrethore nga të mostrës.
Një kilogram ari korrespondon me topa të vetëm 42 mm në diametër.
Elasticiteti dhe petëzimi i arit është jashtëzakonisht i lartë – nga 1 gram ar mund të nxirren gjatësinë teli prej 3 km, dhe me petëzim apo me rrotullim mund të përfitohen fletëza (“petë ari”) trashësi deri në 0.0001 milimetra. Fletëzat e tilla janë 500 herë më e hollë se një fije floku e njerëzve.
ar i papërpunuar a1
Vetitë themelore fizike dhe kimike të arit;
- Simboli kimik: Au (Aurum)
- Numri atomik: 79
- Masa atomike: 196,96655
- Densitet: 19 290 kg/m3
- Pika e shkrirjes: 1 064 °C
- Temperatura vlimit: 2 856 °C
Pastërtia e arit shprehet në karate ose promile (për mijë) dhe përfaqëson përqindjen e ari të pastër në një aliazh ari (legurë). Me nocionin e pastërtisë së arit lidhet me konceptet e butësisë dhe pastërtinë e arit.
Butësia e arit të pastër (safi) është veti ari, e cila është e rëndësishme në shitjen dhe blerjen e arit, por ari duket i papërshtatshëm që vetëm nga ari të bëhen stoli të përshtatshme. Prandaj, është filluar përzierja me metale për të përfituar legura që arin do të kishte bërë më të fortë, por ai nuk do të zvogëlojë të shkëlqejë. Sot janë aliazhet e zakonshme të arit me argjend dhe bakër për ari të verdhë, ose me nikel, zink dhe paladium për ari të bardhë.
Ari në Bizhuteri e cila shitet më së shumti në Kosovë është me shenjën 585 apo 14 karat e pastërtisë, që do të thotë se kjo bizhuteri përmban 58.5% ari i pastër dhe pjesa tjetër me metale të tjera. Bizhuteri prej ari të përdorura ka dhe legura tjera të 8, 10, 12, 18 karat. Sa më i madhë numri i karateve do të thotë se objekti nga ari është më cilësor, por edhe më i butë, prandaj për bizhuteri është përdorur rrallë ari me pastërti më shumë se 750 që përgjigjet me etiketat e pastërtisë 18 karat përkatëse.
Pastërtia dhe shenjat e arit duket në marrëdhënie si këtu:
- 333 ose 9K është shenja për nëndëkarate ari, cilësia e këtij ari është më e ulta dhe përmban 33.3% ari.
- 585 ose 14K është shenja për katërmbdhjetëkarate ari, që do të thotë se është bizhuteri ari që përmban 58.5% ari.
- 750 ose 18K është shenja për tetëmbëdhjetëkarate ari, që do të thotë se në këtë pjesë të bizhuteri ari ka 75% ari.
- 900 ose 21,5K është shenja për njëzetedykarate ari dhe ari bizhuteri, që përmban 90% ari. Ajo është përdorur kryesisht për të bërë monedha ari dhe dukate (stoli ari).
- 916 Ose 22K ari është përdorur më shpesh për të bërë monedha ari, dhe përmban 91.6% ari.
- 986 ose 23,5K ari është përdorur për të bërë monedha ari dhe dukatet e tilla përmbajnë 98.6% ari.
- 999 ari është përdorur për të bërë bare ari. Ari i tillë përmban 99% ari dhe 1% janë aliazhe.
Përveç shenjës dhe pastërtisë së arit, vlera e arit është i matur në njësi SI1, në gram dhe kilogram.
Për të kthyer ons (ounces) në gram, duhet të dini se 1 ons është e barabartë me afërsisht 28.35 gram. Ky faktor konvertimi ju lejon të konvertoni lehtësisht midis dy njësive. Për shembull, nëse keni 5 ons, do të shumëzoni 5 me 28.35 për të marrë 141.75 gram.
Përveç kësaj, mund të përdoret vlera tradicionale, njësi e ounces së pastër ari, e cila është quajtur sipas njësisë së peshës përdorur në mesjetë në tregjet franceze në Troyes.
Çfarë është një ons ari?2
Kur njerëzit flasin për “ons” (ounces) ari, ata i referohen peshës së vetë arit e matur në ons troy (“oz“). Përdorimi i ons trojës për të matur peshën e arit është përdorur për shekuj me radhë dhe është gjerësisht të themeluara në mbarë botën.
Një ons troje është e barabartë me 31.1034768 gram
1 oncë e pastër = 31.1034768 gram (ouns fine)
32.15 ounces pastër = 1 kilogram
Ari në ons Gold-one-ounce-edited.
Pra, nëse gjeni një ar copë që peshon 100 gram, thjesht pjesëtoni me 31.1034768 për të marrë peshën e saj në ons:
(100 g) / (31.1034768 g/oz) = 3.21507 oz
ons Troje (the standarde në matjen e metaleve të çmuara si ari, argjendi dhe platini) nuk duhet të ngatërrohet me ons “të rregullt” ose avoirdupois (ekuivalente me 28.34 gram ose 437.5 kokrra). Një ons troje është më e rëndë sesa një ons standard avoirdupois. Në këtë faqe interneti, kur i referohem “ons”, unë ons mesatare “trojë”.
Besohet se ons troje u përdorën për herë të parë në Mesjetë në Troyes në verilindje të Francës, ku një ons troje ishte ekuivalenti i peshës së 480 kokrra, ose 20 qindarka. Një kokërr peshon 64.79891 mg.
Shufra standarde e arit mbahet nga bankat qendrore dhe tregtohet nga tregtarët e shufrave është 400 ons trojë (12.4 kg), i njohur si “Shiriti i dorëzimit të mirë“. Pastërtia minimale e kërkuar në shufrat “Good Delivery” është 99.5%
Edhe pse ons troje pesha është më e përcaktuara në mbarë botën, ka të tjera sisteme për të peshuar arin e përdorur në vende të ndryshme:
- Tael: ai përdoret në Kinë dhe është e barabartë me 37.429 g ose 1.2034 ons trojë;
- Tola: e përdorur në Indi dhe pjesë të tjera të Lindjes së Mesme; është e barabartë me 11.6638 g ose 0.375 ons troje.
- Baht: i përdorur në Tajlandë, është e barabartë me 14.62 g ose 0.47 ons trojë.
Chi: përdoret në Vietnam, është e barabartë me 3.75 g ose 0.1206 ons trojë. Gjithashtu e zakonshme në Vietnami është Cay ose Luong, ekuivalent me 37.50 g ose 1.206 ons trojë.
Don: i përdorur në Korenë e Jugut. Ashtu si Chi në Vietnam, është e barabartë me 3.75 g ose 0.1206 ons trojë.
Meshgal: përdoret në Iran, është e barabartë me 4.6083 g ose 0.1482 ons trojë.
Sistemi metrik (p.sh. kg, ose ekuivalente dhjetore si ton ose gram) përdoren gjithashtu shpesh, veçanërisht në industrinë minerare. Një ton metrik ar, ose 1,000 kg ari, është i barabartë me 32,150.7 ons trojë.
–
e tjera.
