Kjo bimë e bukur që shihet në foto është **Oleandri** (emri shkencor: *Nerium oleander*). Në gjuhën shqipe njihet gjerësisht si **Oleandër** ose thjesht **Lofatë**, ndonëse ky i fundit ndonjëherë përdoret edhe për bime të tjera, (shpesh i njohur në gjuhën popullore edhe si **Lulelimani** ose **Luleoleandri**).
Është një shkurre dekorative shumë e përhapur, sidomos në zonat me klimë mesdhetare. Është një shkurre mjaft e përhapur në zonën e Mesdheut dhe përdoret gjerësisht për dekorim në kopshte, rrugë dhe parqe për shkak të luleve të saj të gjalla (që mund të jenë të bardha, rozë, të kuqe ose të verdha) dhe gjetheve të gjata e të gjelbra gjatë gjithë vitit.
Disa nga vetitë dhe karakteristikat kryesore:
Gjelbërim i përhershëm: ** Gjethet e saj janë të gjata, të ngushta (në formë heshte) dhe lëkurore, duke qëndruar të gjelbra gjatë gjithë vitit.
Lulet: ** Lulëzon kryesisht nga pranvera e vonë deri në vjeshtë. Lulet e saj në këtë foto janë rozë, por varësisht nga lloji, mund të jenë edhe të bardha, të kuqe ose të verdha.
Periudhë e gjatë lulëzimi: ** Lulet e tij çelin nga pranvera e vonë e deri në vjeshtë, duke ofruar një pamje dekorative për muaj të tërë. Në kushte kontinentale rritet normalisht, (si në Kosovë) dhe lulzon në pranvera e vonë deri në fillim vjeshte.
Rezistencë e lartë:** Është një bimë jashtëzakonisht e fortë. I përballon shumë mirë temperaturat e larta, secën (tharjen) dhe erërat e forta bregdetare. Rritet shpejt dhe nuk kërkon shumë kujdes.
Rezistencë më mjedis: ** Oleandri është një bimë jashtëzakonisht e fortë. Ai i rritet shumë mirë në rrezet e plota të diellit dhe është mjaft rezistent ndaj temperaturave të larta dhe periudhave të gjata të rrufeshme (pasi kërkon pak ujë pasi të jetë rritur).
Vetia më e rëndësishme që duhet të dini për oleandrin është se **çdo pjesë e saj është jashtëzakonisht toksike** (gjethet, lulet, kërcelli dhe lëngu qumështor që nxjerr). * Nuk duhet të konsumohet në asnjë mënyrë nga njerëzit apo kafshët shtëpiake. * Nëse e krasitni apo e prekni lëngun e saj, rekomandohet të lani duart menjëherë. * Asnjëherë mos i digjni degët e saj, pasi edhe tymi që lëshon është toksik.
Pavarësisht kësaj, për shkak të pamjes së saj të harlisur dhe luleve të bukura, mbetet një nga bimët më të përdorura për dekorimin e kopshteve, rrugëve dhe hapësirave publike.
Oleanderi dekorativ me ngjyra bimë shkurre – imazh1b
Kujdes i veçantë: Është shumë helmuese!
Kujdes i veçantë: Vetitë Helmuese
Vetia më e rëndësishme që duhet ditur për Oleandrin është se **e gjithë bima është e fortë toksike (helmuese)** nëse gëlltitet.
Helmet natyrore: ** Përmban përbërës të quajtur glikozide kardiake (si *oleandrina*), të cilat ndikojnë direkt në punën e zemrës.
Kujdesi në shtëpi: ** Duhet pasur kujdes i shtuar nëse keni fëmijë të vegjël ose kafshë shtëpiake (qen, mace) që mund t’i ngacmojnë ose t’i hanë gjethet/lulet.
Lëngu i bimës: ** Kur krasitet ose këputet, bima lëshon një lëng të bardhë si qumësht që mund të shkaktojë irritim ose skuqje në lëkurë. Rekomandohet përdorimi i dorezave gjatë punës me të.
Tymi: ** Madje edhe tymi nga djegia e degëve të oleandrit është toksik nëse thithet.
Pavarësisht toksicitetit, si bimë dekorative e jashtme është e mrekullueshme dhe mjafton vetëm të mos konsumohet për të qenë plotësisht e sigurt.
A rritet oleanderi në kushte kontinentale?
Po, rritet, por me një kusht shumë të rëndësishëm: **nuk mund të qëndrojë jashtë në tokë gjatë dimrit.
Duke qenë se Oleandri është një bimë me origjinë mesdhetare dhe sub-tropikale, ai e adhuron nxehtësinë e verës kontinentale, por nuk e përballon dot ngricën e ashpër të dimrit.
Në kushtet e klimës kontinentale (si p.sh. në Kosovë apo rajon), mënyra e vetme dhe më e sigurt për ta rritur është **në saksi (vazo) të mëdha.
Strategjia e rritjes në klimë kontinentale
Gjatë Verës (Pranverë e vonë – Vjeshtë): ** Saksinë e nxirrni jashtë në kopsht, ballkon apo tarracë. Duhet ta vendosni në vendin më të nxehtë dhe më të ndriçuar nga dielli që keni. Sa më shumë diell të marrë, aq më shumë do të lulëzojë.
Gjatë Dimrit (Nëntor – Mars): ** Përpara se temperaturat të ulen nën 0°C (ose sapo të fillojnë ngricat e para serioze), bima duhet të futet brenda.
Ku ta mbani gjatë dimrit?
Oleandri nuk ka qejf dhomat shumë të ngrohta të shtëpisë me ngrohje qendrore. Vendi ideal për ta kaluar dimrin (periudhën e gjumit letargjik) është:
1. Një ambient i mbyllur por i ftohtë (p.sh. garazh me dritare, korridor i pangrohur, tarracë e mbyllur apo podrum i ndriçuar) ku temperatura qëndron rreth 5°C deri 10°C.
2. Gjatë kësaj kohe ulet drastikisht ujitja – mjafton ta ujitni shumë pak, sa për të mos u tharë krejtësisht dheu.
Ekzistojnë edhe varietete “Hardy” (Rezistente)
Nëse dëshironi ta provoni në tokë, ekzistojnë disa kultivarë të krijuar posaçërisht për të toleruar disi të ftohtit, si p.sh. **’Hardy Red’** ose **’Hardy Pink’**. Këto varietete mund të mbijetojnë në temperatura deri në rreth -10°C, por nëse dimri kontinental bëhet më i ashpër se aq, bima do të ngrijë deri në rrënjë.
> Këshillë: ** Nëse doni një Oleander pa kokëçarje në zonën tuaj, mbjellja në një vazo të bukur e të madhe që lëvizet lehtë është zgjidhja perfekte!
>
Oleanderi dekorativ me ngjyra bimë shkurre – imazh1a
A mund të përdoret oleanderi në prodhimtari humanitare si shëndetësi apo si pesticid në bujqësi ?
Po, oleandri mund të përdoret në të dyja fushat**, por me një dallim shumë të madh: ndërsa në bujqësi përdorimi i tij si pesticid natyror po hulumtohet me sukses, në mjekësinë humane përdorimi i tij është **jashtëzakonisht i kufizuar dhe i rrezikshëm** për shkak të toksicitetit të lartë.
1. Në Shëndetësi (Mjekësinë Humane)
Në mjekësinë popullore historike, oleandri është përdorur për trajtimin e sëmundjeve të zemrës, zgjebes apo rënies nga thonjtë. Mirëpo, sot mjekësia moderne e konsideron **rreptësisht të ndaluar vetë-mjekimin** me këtë bimë, pasi ngrënia e vetëm një gjetheje mund të jetë fatale.
Megjithatë, në kushte laboratorike të kontrolluara rreptësisht, shkenca nxjerr elemente të dobishme prej tij:
Efekti në Zemër (Kardiologji): ** Oleandri përmban *oleandrinë*, një glikozid kardiak që vepron ngjashëm me medikamentin e njohur *Digoxin*. Ai stimulon dhe ngadalëson rrahjet e zemrës. Farmaceutika e përdor këtë ekstrakt në doza mikroskopike të matura me saktësi laboratorike për barna specifike të dështimit të zemrës.
Hulumtimet kundër Kancerit: ** Ekstraktet e oleandrit (si p.sh. një produkt eksperimental i quajtur *Anvirzel*) janë studiuar në laboratorë për aftësinë e tyre për të frenuar rritjen ose për të shkaktuar vdekjen e qelizave kancerogjene (apoptozë), por këto studime janë ende kryesisht në faza testuese laboratori dhe nuk janë të miratuara gjerësisht për trajtim standard.
2. Si Pesticid në Bujqësi (Biopesticid)
Kjo është fusha ku oleandri ka një potencial shumë të madh dhe po shihet si një alternativë e shkëlqyer ekologjike ndaj pesticideve kimike sintetike.
Insekticid natyror: ** Ekstrakti i gjetheve të oleandrit (i përfituar zakonisht përmes tharjes, bluarjes dhe zhytjes në ujë apo alkool) vepron si një helm stomaku për shumë dëmtues. Studimet tregojnë se ai është shumë efektiv kundër vemjeve të dëmshme (si larva e lakrës apo e qepës), milingonave dhe brumbujve të drithërave.
Efekti “Antifeedant” (Frenues i ngrënies): ** Kur bimët bujqësore spërkaten me ekstrakt oleandri, insektet refuzojnë t’i hanë gjethet për shkak të shijes së hidhur dhe toksicitetit, duke mbrojtur kështu prodhimin.
Largues i brejtësve (Repellent): ** Era dhe përbërësit e gjetheve të oleandrit veprojnë si repelentë natyrorë që largojnë minjtë e fushës nga kulturat bujqësore si gruri apo orizi, pa pasur nevojë për helme të rrezikshme kimike që dëmtojnë tokën.
> Përmbledhje:
Nëse në **bujqësi** mund të bëni vetë lëngje spërkatëse nga gjethet e oleandrit për të mbrojtur kopshtin (gjithmonë duke mbajtur doreza dhe maskë), në **shëndetësi** ai nuk guxon kurrë të përdoret në kushte shtëpiake, por vetëm si molekulë e izoluar nën kontrollin e rreptë të kompanive farmaceutike.
>
referencat:
AI_Gemini
fotot e rastit
