Paleoliti, ose Epoka e Vjetër e Gurit, është periudha më e hershme e parahistorisë njerëzore. Filloi rreth 2.6 deri në 3.3 milion vjet më parë me përdorimin e parë të veglave prej guri dhe zgjati deri në fund të Epokës së fundit të Akullit rreth vitit 10,000 p.e.s., kur filloi bujqësia.
Epokat Kryesore të Paleolitit
Paleoliti i Poshtëm: Filloi rreth 2.6 milion vjet më parë; paraqiti vegla bazë prej guri si thekon të thjeshta dhe sëpata dore të krijuara nga paraardhësit e hershëm njerëzorë si Homo erectus.
Paleoliti i Mesëm: Filloi rreth 250,000 deri në 300,000 vjet më parë; i lidhur me Neandertalët dhe teknika më të rafinuara të prodhimit të veglave si metoda Levallois.
Paleoliti i Sipërm: Filloi rreth 50,000 deri në 40,000 vjet më parë; i shënuar nga sjellja moderne njerëzore, teknologjia komplekse e tehut, veglat e kockave dhe brirëve, dhe arti i hershëm i shpellave.
Si shkurt:
- Paleoliti i Poshtëm (Epoka e Hershme e Gurit). Rreth 2.6 milion vite më parë deri 300 000 vite më parë.
- Paleoliti i Mesëm (Epoka e Mesme e Gurit). Rreth 300 000 deri 45 000 vite më parë.
- Paleoliti i Sipërmë (Epoka e Vonëshme e Gurit). Rreth 45 000 deri 12 000 vite më parë.
Etimologjia
Termi “paleolit” u shpik nga arkeologu John Lubbock në vitin 1865. Rrjedh nga greqishtja: παλαιός, palaios, “i vjetër”; dhe λίθος, lithos, “gur”, që do të thotë “epoka e vjetër e gurit” ose “Epoka e Vjetër e Gurit“.
Paleoliti , ose Epoka e Vjetër e Gurit, është një periudhë në parahistorinë e njerëzimit e dalluar nga zhvillimi origjinal i veglave prej guri. Ajo përfaqëson pothuajse të gjithë periudhën e teknologjisë parahistorike të njeriut, që shtrihet nga përdorimi më i hershëm i njohur i veglave prej guri nga hominidët, rreth 3.3 milion vjet më parë, deri në fund të Pleistocenit, rreth 11,650 p.e.s. (1)
Karakteristikat e Epokës së Paleolitit
Gjatë Epokës së Paleolitit, njerëzit ishin kryesisht gjuetarë dhe mbledhës, duke përdorur vegla guri rudimentare për gjueti dhe qëllime të tjera. Njerëzit nuk kishin njohuri për bujqësinë ose vendbanimet e përhershme, duke çuar në një mënyrë jetese disi të çorganizuar. Dihet që njerëzit konsumonin fruta dhe rrënjë, dhe banonin në shpella dhe male.
Epoka e Paleolitit të Poshtëm: Kjo epokë u përhap kryesisht në të gjithë Evropën Perëndimore dhe Afrikën, e karakterizuar nga stili i jetës primitive të gjuetarit-mbledhësit. Ndërsa asnjë grup specifik njerëzor nuk mbante kulturën e Paleolitit të Poshtëm, besohet se ka kontribuar në evolucionin e hominideve si Neandertalët.
Epoka e Paleolitit të Mesëm: Kryesisht e lidhur me format e hershme njerëzore, e lidhur me Neandertalët, mbetjet e të cilëve shpesh gjenden në shpella me prova të përdorimit të zjarrit. Termi “Paleoliti i Mesëm” buron nga Lugina e Neanderit (Gjermani).
Epoka e Paleolitit të Sipërm: Kjo epokë pa ngritjen e industrive të reja të gurit dhe shfaqjen e Homo sapiens (njerëzve modernë). Ajo shënoi kulmin e epokës paleolitike, duke lindur kulturën e Paleolitit të Sipërm.
Mjetet e Epokës Paleolitike (2)
Mjetet prej guri të zbuluara në rajone si Rrafshnalta Chota Nagpur, Kurnool dhe Andhra Pradesh datojnë që prej gati 100,000 vjetësh.
Epoka e Paleolitit të Poshtëm: Mjetet më të hershme prej guri, përfshirë traditën Oldowan, përbëheshin nga prerës dhe fije të thjeshta, duke përfaqësuar fazën fillestare të prodhimit të mjeteve nga hominidet.
Epoka e Paleolitit të Mesëm: Mjetet në këtë epokë vareshin kryesisht nga fijet, të përdorura për të krijuar shpues, maja dhe kruajtëse. Mikrotehet u prezantuan gjithashtu gjatë kësaj periudhe.
Epoka e Paleolitit të Sipërm: Mjetet nga kjo epokë përfshinin fije të mëdha tehësh, kruajtëse dhe gropëza. Stili i jetesës gjatë kësaj periudhe nuk ishte dukshëm i ndryshëm nga ai i Neandertalëve, me mjete ende relativisht të palustruara.
Jeta Komunitare Gjatë Epokës Paleolitike
Njerëzit e Epokës Paleolitike mbështeteshin shumë në mjetet prej guri si për gjueti ashtu edhe për mbrojtje, pasi jetonin pranë rajoneve malore, shpellave, lumenjve dhe strehimoreve. Njerëzit e hershëm paleolitikë ishin nomadë dhe u mungonte njohuria për jetën e vendosur ose bujqësinë. Prandaj, ata nuk kishin jetë komunitare dhe banonin në shpella dhe male.
Vendet Paleolitike në Indi
Epoka e Paleolitit të Poshtëm: Lugina Sohan (tani në Pakistan), rajonet e Kashmirit dhe Shkretëtirës Thar, distrikti Mirzapur në Uttar Pradesh dhe Bidwana në Rajasthan.
Epoka e Paleolitit të Mesëm: Lugina e Lumit Narmada, Lugina e Lumit Tungabhadra.
Epoka e Paleolitit të Sipërm: Andhra Pradesh, Karnataka, Maharashtra, Uttar Pradesh Jugor, Rrafshnalta Jugore e Biharit.
Epoka Paleolitike, ose Epoka e Gurit, ishte një epokë kyçe në zhvillimin njerëzor. Gjatë kësaj kohe, njerëzit mësuan të krijonin vegla nga kockat e kafshëve, duke shënuar një moment të rëndësishëm në udhëtimin e qytetërimit njerëzor.
–
Referencat
